Παράρτημα: Αρχές Πινέϊρο - Μερικά Σχόλια
Την 2005-08-11, έπειτα από πολυετή προσπάθεια, η Υπεπιτροπή Διαδόσεως και Προστασίας των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ (the United Nations Sub-Commission on the Promotion and Protection of Human Rights) υιοθέτησε τις Αρχές Αποκαταστάσεως Κατοικιών και Περιουσιών των Προσφύγων και Εκτοπισθέντων (Principles on Housing and Property Restitution for Refugees and Displaced Persons) ή όπως είναι περισσότερο γνωστές, τις Αρχές Πινέϊρο (Pinheiro Principles). Οι Αρχές Πινέϊρο, οι οποίες εδράζονται στο Διεθνές Δίκαιο και στην Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του 1948 (Universal Declaration on Human Rights), εμπεριέχουν το διεθνές νομικό πλαίσιο για την προστασία καθώς και για την πρακτική και αποτελεσματική εφαρμογή του δικαιώματος της αποκαταστάσεως των κατοικιών, των περιουσιών και της γής των ανα την υφήλιον προσφύγων και εκτοπισθέντων. Οι Αρχές Πινέϊρο είναι δηλαδή μία έγκυρη και εμπεριστατωμένη έκθεση η οποία απευθύνεται στο ζήτημα της αποκαταστάσεως και η οποία εξειδικεύει επακριβώς πώς θα πρέπει να επανορθώνονται/ικανοποιούνται τα δικαιώματα της αποκαταστάσεως σε περιπτώσεις βιαίων εκτοπισμών, σε περιπτώσεις αυθαιρέτων ή παρανόμων κατασχέσεων κατοικιών, περιουσιών ή γής προσφύγων και εκτοπισθέντων.
«Όλοι οι πρόσφυγες και εκτοπισθέντες έχουν το δικαίωμα της αποκαταστάσεως οιασδήποτε κατοικίας, γής και περιουσίας, η οποία υφηρπάσθη από αυτούς αυθαιρέτως ή παρανόμως και εάν σύμφωνα με ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο είναι πρακτικώς αδύνατο να υλοποιηθεί η αποκατάσταση, τότε θα πρέπει να υπάρξει αποζημίωση» τονίζεται με σαφήνεια στο τμήμα 2 των Αρχών Πινέίρο. Τονίζεται επίσης ότι «τα κράτη θα πρέπει ευαποδείκτως να καθορίζουν ως προτεραιότητα το δικαίωμα της αποκαταστάσεως ως της προτιμητέας θεραπείας για τον εκτοπισμό».
Στο 21ο τμήμα των Αρχών Πινέϊρο τονίζεται ότι «η αποζημίωση αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της διαδικασίας αποκαταστάσεως (κατοικίας, περιουσίας και γής)». Τονίζεται επίσης ότι «μόνον όταν δέν είναι πρακτικώς δυνατή η αποκατάσταση θα πρέπει να χρησιμοποιείται η αποζημίωση ως (ολοκληρωτική) θεραπεία ή εάν το θιγόμενο μέρος εν γνώσει του και εθελουσίως αποδέχεται την αποζημίωση (ως ολοκληρωτική θεραπεία) αντί της αποκαταστάσεως ή εάν οι όροι μίας συμφωνίας ειρήνης η οποία επετεύχθη κατόπιν διαπραγματεύσεων προβλέπουν συνδυασμό της αποκαταστάσεως και της αποζημιώσεως (ως ολοκληρωτικής θεραπείας)». Διευκρινίζεται με σαφήνεια ότι «η αποκατάσταση κρίνεται ως πρακτικώς αδύνατη (μόνον) σε εξαιρετικές περιπτώσεις, ήτοι όταν η κατοικία και η γή ή η περιουσία έχουν, σύμφωνα με ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, καταστραφεί ή δέν υπάρχουν πλέον». Υποδεικνύεται όμως ότι ακόμη και «σε τέτοιες (εξαιρετικές) περιπτώσεις, ο δικαιούχος της κατοικίας, της γής ή περιουσίας θα πρέπει να έχει την επιλογή της επιδιορθώσεως ή της ανοικοδομήσεως οποτεδήποτε είναι δυνατόν».
Στο τμήμα 10 για το δικαίωμα εθελοντικής επιστροφής σε συνθήκες ασφαλείας και αξιοπρεπείας αναφέρεται μεταξύ άλλων: «Όλοι οι πρόσφυγες και εκτοπισθέντες έχουν το δικαίωμα της εθελοντικής επιστροφής στις πρώην κατοικίες, στην γή ή στα μέρη μόνιμης διαμονής των, σε συνθήκες ασφαλείας και αξιοπρεπείας ...». «Τα κράτη θα πρέπει να επιτρέπουν στους πρόσφυγες και εκτοπισθέντες οι οποίοι επιθυμούν να επιστρέψουν στις πρώην κατοκίες, στη γή ή στα μέρη μονίμου διαμονής των, να το πράττουν. Αυτό το δικαίωμα δέν επιτρέπεται να καταργείται σε συνθήκες State succession [Succession occurs when one state ceases to exist or loses control over part of its territory, and another state comes into existence or assumes control over the territory lost by the first state – State succession συμβαίνει όταν ένα κράτος παύει να υπάρχει ή χάνει τον έλεγχο σε τμήμα του εδάφους του και άλλο κράτος δημιουργείται ή αποκτά τον έλεγχο του εδάφους ο οποίος απωλέσθη από το πρώτο κράτος] ούτε να υπόκειται σε αυθαίρετες ή παράνομες χρονικές προθεσμίες.»
Principles on Housing and Property Restitution for
Refugees and Displaced Persons
Preamble
Recognizing that millions of refugees and displaced persons worldwide continue to live in precarious and uncertain situations, and that all refugees and displaced persons have a right to voluntary return, in safety and dignity, to their original or former habitual homes and lands,
Underscoring that voluntary return in safety and dignity must be based on a free, informed, individual choice and that refugees and displaced persons should be provided with complete, objective, up-to-date and accurate information, including on physical, material and legal safety issues in countries or places of origin,
Reaffirming the rights of refugee and displaced women and girls, and recognizing the need to undertake positive measures to ensure that their rights to housing, land and property restitution are guaranteed,